या टपोऱ्या कळ्यांना
वेध मुक्ततेचे की फुलण्याचे?
माझ्या सायली वेलीचा
मंत्र फुलणे फुलणे
अधिक जपायाला तिचे
घाली सुगंधाचे लेणे !
वृंदा आशय
श्रीकृष्णार्पणमस्तु!
•|ॐ|•
उत्फुल्ल पहाट !
प्रिय भाईजी,
तुमचं दर्शन घेताना मला नेहमीच छान वाटतं. पण आज का कोणास ठाऊक मन अगदी उतफुल्ल आनंदाने भरून आलं होतं. खरं सांगू? माझं मन फुलपाखरू होऊन नाचत होतं.
आज नेहमीच्या मागच्या दाराने न येता मला तुमच्या समाधी जवळ मुख्यद्वाराने प्रवेश करावा लागला. तेव्हा मनातल्या या आनंदाने शुभ संकेतांवर अगदी शिक्कामोर्तबच केलं.
आज स्मृतिस्थळाचे दर्शन घेताना तिथे माझे परमदैवत श्री गुरूदत्त यांचे श्वान बसलेले होते. मी जाताच ते किंचित हलले. पण माझे दर्शन होईपर्यंत पूर्ण वेळ जणू काही आशीर्वाद देत बसले. तुम्हाला सांगू भाई, नेहमीच्या पद्धतीने दर्शन घेऊन मी तुमच्याकडे म्हणजे फोटोतल्या तुमच्याकडे मन लावून बघत होते तेव्हा झाडातून दिसणा-या सूर्याने बीज मंत्र असलेल्या ‘ॐ’ या प्रणव जपाचे, मांगल्यपूर्ण अक्षराचे, शाश्वताचे जे सुस्पष्ट दर्शन दिलेना ते केवळ विलोभनीय होते. इतका सुस्पष्ट ‘ॐ’ मी पहिल्यांदाच अनुभवला.
त्यानंतर पर्यावरण शास्त्राच्या डॉक्टर क्षमा खोब्रागडे मॅडम यांच्यासोबत श्री गुरुदेव दत्ताच्या श्वानांचा आनंद सोहळा अनुभवता आला. भाईजी, सुख म्हणजे नक्की काय असतं?
वृंदा आशय
श्रीकृष्णार्पणमस्तु!
🙌रावणाने लक्ष्मणाला सांगितलेले ज्ञान🌹🙏
रामायणातील एक अत्यंत अर्थपूर्ण प्रसंग माझ्या मनाला नेहमी अंतर्मुख करतो.
रणांगणावर पराभूत होऊन मृत्युपंथाला लागलेला रावण , आणि त्याच्याकडून अंतिम क्षणी ज्ञान घेण्यासाठी गेलेला लक्ष्मण.
हा प्रसंग रामायण या महाकाव्यातील केवळ युद्धकथा नाही; तो जीवनतत्त्वज्ञानाचा दीपस्तंभ आहे.
ज्ञानाचा स्रोत कोणताही असो,
आपण रावणाला नेहमी दुष्ट, अहंकारी म्हणून पाहतो; परंतु तो वेदांचा अभ्यासक, शिवभक्त आणि महान पंडित होता.
श्रीरामांनी लक्ष्मणाला त्याच्याकडून ज्ञान घेण्यास सांगितले.
यातून मला जाणवते, ज्ञानाला शत्रू-मित्र असा भेद नसतो; सत्य जिथे असेल तिथून ते स्वीकारावे.
नम्रतेशिवाय विद्या नाही,
लक्ष्मण प्रथम रावणाच्या मस्तकाजवळ उभा राहिला.
रावण मौन राहिला.
श्रीरामांनी सांगितले, “विद्या घेण्यासाठी गुरुच्या चरणी जावे.”
लक्ष्मण नम्रतेने चरणाशी उभा राहिला आणि तेव्हाच उपदेश मिळाला.
हा प्रसंग मला शिकवतो,
अहंकाराच्या उंचीवरून ज्ञान मिळत नाही; नम्रतेच्या भूमीवर उभे राहावे लागते.
रावणाचे तीन अमूल्य उपदेश…
१. शुभ कार्य कधीही पुढे ढकलू नये…
रावण म्हणाला— “मी श्रीरामांच्या शरण जाण्याचा विचार पुढे ढकलला; त्याच विलंबामुळे माझा नाश झाला.”
जीवनातील सत्कर्म, सत्यस्वीकार, क्षमा, हे तत्काळ करावे.
२. दुष्कर्म करताना घाई करू नये…
सीतेचे अपहरण हा क्षणिक अहंकाराचा परिणाम होता.
रागाच्या भरात घेतलेला निर्णय आयुष्यभराची शिक्षा देतो.
३. कोणालाही तुच्छ समजू नये…
रावणाने वानरसेनेला दुर्बल मानले.
परंतु लहान वाटणाऱ्यांनीच लंकेचा पराभव केला.
आध्यात्मिक चिंतन, माझ्या मननात,
रावण म्हणजे अहंकार,
लक्ष्मण म्हणजे विवेक,
आणि राम म्हणजे आत्मतत्त्व.
जेव्हा अहंकाराचा अंत होतो, तेव्हा विवेकाला आत्मज्ञान प्राप्त होते.
हा प्रसंग आपल्याला बाह्य शत्रू नव्हे तर अंतर्मनातील दोष जिंकण्याची प्रेरणा देतो.
उपसंहार
रावणाचा देह नष्ट झाला, पण त्याचे उपदेश अमर झाले.
आज आपण प्रत्येकाने स्वतःला विचारावे…
मी सत्कर्म पुढे ढकलतो आहे का?
मी रागात निर्णय घेतो आहे का?
परिवर्तनाची सुरुवात आजच करावी.
नम्रता, संयम आणि समयाचे भान यांतच जीवनाचे खरे यश दडलेले आहे.
॥ श्रीराम जय राम जय जय राम ॥🌹🪷🙏🙏
व्हॉट्सॲपवरचे आवडलेले काही काही….
ये मत सोचिए की,लोग क्या कहेंगे !
क्योंकि लोग तो तब भी कहेंगे,
जब आप कुछ नही करेंगे
( खालील अनामिकाची कथा सुंदरच आहे. मी वाचताना मला वाटले मी शीर्षक दिले असते
तिचे तात्पुरतेपण )
“शेवटची घराकडे जाणारी ट्रेन”
पहिल्यांदा माझ्या आईने मला माझ्या बालपणीच्या नावाने हाक मारणं थांबवलं, तेव्हा मला काहीच जाणवलं नाही. तो एक अगदी छोटा, निरुपद्रवी बदल वाटला, जसं एखाद्या लांबलचक पत्रातली एखादी चूक. ती मला नेहमीच “बिट्टू” म्हणायची—मी तिच्यापेक्षा उंच झालो तरी, मी मुंबईत काम करणारा कमावता माणूस झालो तरीही. पण त्या दिवशी फोनवर तिने फक्त एवढंच म्हटलं, “हॅलो… बेटा.”
मी हसलो. वाटलं, ती आता थोडी औपचारिक होत असावी, शेवटी मी मोठा झालोय हे स्वीकारत असावी. मला माहीतच नव्हतं की तो निरोपाची सुरुवात होती.
बाबांच्या मृत्यूनंतर आई नागपूरमधल्या आमच्या जुन्या घरात एकटीच राहात होती. बहीण लग्न होऊन दुसरीकडे स्थायिक झाली होती. मी मुंबईत होतो—नेहमीच व्यस्त, कामात अडकलेला, आणि स्वतःला नेहमीच सांगत असायचो, “पुढच्या महिन्यात जाईन.” मी आईला नियमित पैसे पाठवायचो, तिच्या औषधांची व्यवस्था करायचो, बिलं ऑनलाइन भरायचो. तिच्यासाठी पूर्णवेळ कामवाली ठेवली होती, आणि स्वतःला जबाबदार मुलगा समजत होतो ! पण मला हे कळलंच नाही की उपस्थितीशिवायची जबाबदारी म्हणजे फक्त नीट सांभाळलेली अनुपस्थिती असते.
दर रविवारी मी तिला फोन करायचो. संभाषणं लहान आणि तशीच पुन्हा-पुन्हा होणारी.
ती विचारायची, “जेवण वेळेवर करतोस ना?”
मी म्हणायचो, “हो.”
ती विचारायची, “पैसे साठवतोस ना?”
मी म्हणायचो, “हो.”
ती विचारायची, “कधी येतोयस?”
मी म्हणायचो, “लवकरच.”
आणि ती म्हणायची, “ठीक आहे.”
तिने कधीच दबाव टाकला नाही. कधीच तक्रार केली नाही. तेच तिचं प्रेम होतं—शांत, न मागणारे, आणि धोकादायक. कारण शांत प्रेम दुर्लक्षित करणं फार सोपं असतं.
एका गुरुवारी संध्याकाळी मला एका अनोळखी नंबरवरून फोन आला. आमच्या शेजारच्या जोशी काकू होत्या. त्यांचा आवाज घाबरलेला होता.
“बेटा, तुझी आई आज पडली,” त्या म्हणाल्या.
मी इतक्या झपाट्याने उभा राहिलो की खुर्ची उलटली.
“आई ठीक आहे ना?” मी विचारलं.
त्या म्हणाल्या, “खूप अशक्त आहे. हॉस्पिटलला जायला नकार देतेय. सारखं म्हणतेय—‘बिट्टू येईल.’”
माझं बालपणीचं नाव दुसऱ्याच्या तोंडून ऐकून माझं काळीज दडपलं गेलं. मी ताबडतोब ट्रेनचं तिकीट काढलं. सगळ्यात लवकरची ट्रेन दुसऱ्या दिवशी सकाळची होती.
त्या रात्री मला झोपच लागली नाही. आईचा आवाज, तिचं एकटेपण, ते जुने घर—सगळं डोक्यात घोळत होतं. मी विसरलेल्या आठवणी आठवायला लागल्या—शाळेतून घरी यायच्या वेळी ती खिडकीत उभी राहून वाट पाहायची, स्वतःकडे काहीच नसतानाही माझ्यासाठी फळं कापायची, कॉलेजला गेल्यानंतरही माझे आवडते खाऊ स्टीलच्या डब्यात ठेवून ठेवायची, जणू मी अचानक परत येईन, एखाद्या चमत्कारासारखा. अपराधीपणाची जाणीव अंगावर येऊ लागली, पण गेलेली वर्षं परत आणणं माझ्या हातात नव्हतं. माझ्या हातात फक्त जाणं होतं.
पुढच्या दिवशी सकाळी मी ट्रेनमध्ये बसलो. दुपारपर्यंत नागपूरला पोहोचलो आणि आमच्या जुन्या गल्लीपर्यंत ऑटोने गेलो. घरं मला आठवणीपेक्षा लहान वाटत होती. झाडं जास्त जुनी दिसत होती. रस्ता तसाच होता, पण माझं मन अनोळखी वाटत होतं—जणू मी सोडून दिलेल्या जागेत परत येत होतो.
घराच्या दाराशी आलो तेव्हा दार किंचित उघडं होतं. आत पाऊल टाकून हळूच हाक मारली, “आई…”
उत्तर आलं नाही. हॉलमध्ये गेलो, तर ती सोफ्यावर बसलेली होती, अंगावर पातळ शाल. टीव्ही चालू होता, पण आवाज बंद. तिची नजर दारावर खिळलेली होती—जणू तासन्तास वाट पाहत होती.
मला पाहताच तिचा चेहरा उजळला—वृद्ध आईला मुलगा पाहिल्यासारखा नव्हे, तर तहानलेल्या माणसाला पाणी दिसावं तसा.
“बिट्टू!” ती म्हणाली, आणि तिचा आवाज फुटला. मी धावत जाऊन तिला मिठी मारली. ती आठवणीपेक्षा खूपच हलकी वाटली. तिची बोचणारी हाडं आणि अधिक पांढरे झालेले केस ठळकपणे जाणवले. माझ्या चेहऱ्यावर हात फिरवताना तिचे हात थरथरत होते.
“तू आलास?” ती कुजबुजली.
मी काहीच बोलू शकलो नाही. फक्त मान हलवली.
संध्याकाळी मी तिच्यासाठी स्वयंपाक केला. चव खास नव्हती, पण ती आनंदाने खात होती—जणू चव तिच्यासाठी महत्त्वाचीच नव्हती! जेवणानंतर ती खिडकीजवळ बसली आणि मी तिच्या शेजारी. घर शांत होतं, पण ती एकटेपणाची शांतता नव्हती. ती दोन माणसं वर्षांच्या अंतरानंतर एकाच खोलीत बसल्यावर निर्माण होणारी शांतता होती.
तेवढ्यात ती हळूच म्हणाली, “मला उद्या कुठेतरी जायचं आहे.”
मला वाटलं, मंदिर असावं. पण तिने मान हलवली.
“रेल्वे स्टेशन.”
मी गोंधळलो.
“का?”, मी विचारलं.
ती एवढंच म्हणाली, “मला बघायचं आहे.”
मला काही कळलं नाही, पण मी होकार दिला.
दुसऱ्या दिवशी मी तिला आधार देत स्टेशनपर्यंत नेलं. आम्ही बाकावर बसलो. गाड्या येत-जात होत्या. लोक मिठ्या मारत होते, रडत होते, हसत होते, घाईघाईने निघून जात होते. आई सगळं शांतपणे पाहत होती—जणू आधीच पाहिलेला सिनेमा पाहतेय.
खूप वेळानंतर तिने विचारलं, “तुझ्या वडिलांची प्रवासाची आठवण आहे?”
मी मान हलवली. वडील रेल्वेत नोकरीला होते, वारंवार प्रवास करायचे.
ती म्हणाली, “प्रत्येक वेळी ते गेले की मी इथे येऊन त्यांची ट्रेन निघताना पाहायचे. आणि प्रत्येक वेळी स्वतःला म्हणायचे—ते परत येतील.”
ती हलकेच हसली. “मग एक दिवस ते परत आलेच नाहीत.”
माझा घसा आवळला.
ती माझ्याकडे वळून म्हणाली, “मग तू गेलास.”
ती मला दोष देत नव्हती. फक्त सत्य सांगत होती.
“तू जाताना मी स्टेशनवर आले नाही,” ती पुढे म्हणाली. “कारण तुला माझं रडणं पाहायचं नव्हतं. मी घरात खिडकीजवळ उभी राहिले.”
मी स्तब्ध झालो.
ती म्हणाली, “अनेक वर्षं मी ती सवय ठेवली. रोज संध्याकाळी खिडकीजवळ बसायचे. का ते माहीत नाही. कदाचित तुझ्या पावलांची वाट पाहत होते.”
मी कापऱ्या आवाजात विचारलं, “आई… तू मला कधी सांगितलंच नाहीस की तू एकटी आहेस.”
ती उदास हसली. “एकटी माणसं प्रेमासाठी भीक मागत नाहीत. त्यांना लाज वाटते.”
मग ती पुन्हा रुळांकडे पाहत म्हणाली, “बिट्टू… माझी एक विनंती आहे.”
मी पटकन म्हणालो, “काहीही सांग”.
ती म्हणाली, “मी गेले की… फार सोपस्कार करू नकोस. फार खर्च करू नकोस. फक्त… मी जाण्याआधी थोडा वेळ माझ्याजवळ बस.”
माझं हृदय थांबल्यासारखं झालं.
“आई, असं काय बोलतेस?” मी म्हणालो.
ती शांतपणे हसली. “मरण्याची भीती नाही रे. भीती आहे ती एकट्याने मरण्याची.”
डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले. तिने थरथरत्या हाताने माझा गाल पुसला—मी लहान असताना जसं करायची तसं—आणि कुजबुजली, “रडू नकोस. तू दिसलास. तेवढंच पुरेसं आहे.”
त्या रात्री ती शांत झोपली. मी तिच्या पलंगाशेजारी बसून तिचा श्वास ऐकत राहिलो—हलका, नाजूक.
मला एक भयानक सत्य जाणवलं—वर्षानुवर्षं मला वाटत होतं की आई कायमची आहे, भिंतीसारखी, झाडासारखी. पण आता तिचं तात्पुरतेपण मला ऐकू येत होतं. पुढच्या सकाळी ती उठलीच नाही.
कोणताही नाट्यमय प्रसंग नाही. शेवटचे शब्द नाहीत. फक्त शांतता.
मी तिचा हात धरला. तो थंड होता. मी किंचाळलो. शेजारी आले. डॉक्टर आले. पण आई निघून गेली होती.
पुढच्या दिवसांत नातेवाईक आले, विधी झाले, सांत्वन दिलं गेलं. लोक म्हणत होते, “तू वेळेत पोहोचलास, नशीबवान आहेस.”
नशीबवान.
तो शब्द ओझ्यासारखा वाटत होता. कारण ते नशीब नव्हतं. ती शेवटची संधी होती. आणि मी ती जवळजवळ गमावली होती.
आठवड्यानंतर मी मुंबईला परतलो. ट्रेन गर्दीने भरलेली होती. लोक बोलत, खात, हसत होते. मी खिडकीजवळ बसून बाहेर पाहत होतो—छातीत पोकळी घेऊन.
एका स्टेशनवर ट्रेन थांबली. मी पाहिलं—एक वृद्ध स्त्री हातात डबा घेऊन उभी होती. एक तरुण खाली उतरला. तिने हसून त्याच्या गालावर हात ठेवला आणि डबा दिला. तो हसला.
आणि माझं काळीज पुन्हा तुटलं.
कारण तेव्हाच मला कळलं, मी काय केलं होतं. मी आईला फोन कॉल्स, पैसे, आणि “लवकरच” इतक्यावर आणून ठेवलं होतं. नात्याऐवजी तिला जबाबदारी बनवलं होतं. आणि तिने कधीच तक्रार केली नव्हती. ती फक्त वाट पाहत राहिली होती.
त्या रात्री मुंबईत मी फोन उघडला आणि तिचा शेवटचा कॉल पाहिला. सवयीने कॉल बटण दाबणारच होतो… आणि मग आठवलं.
आणि आयुष्यात पहिल्यांदा मला पश्चात्ताप समजला—मोठा, गोंगाट करणारा नव्हे, तर शांत पश्चात्ताप. जो आयुष्यभर शेजारी बसून राहतो.
शेवटची घराकडे जाणारी ट्रेन नेहमीच ट्रेन नसते. कधी कधी ती एक क्षण असते. आयुष्य देत असलेली शेवटची नाजूक संधी—उपस्थित राहण्याची. ती चुकली, तर पुन्हा कधीच तिकीट काढता येत नाही………..
कथेचे तात्पर्य-
प्रेम फक्त चांगल्या हेतूंवर टिकत नाही. ते उपस्थितीवर टिकतं.
आपण पैसे पाठवतो, औषधांची व्यवस्था करतो, कधीतरी फोन करतो—म्हणून आपण चांगली मुलं आहोत असं आपल्याला वाटतं. पण पालकांसाठी प्रेम व्यवहारात मोजलं जात नाही; ते वेळेत, स्पर्शात आणि सहवासात मोजलं जातं.
सर्वांत दु:खद सत्य हे आहे की पालक आपली उपस्थिती मागत नाहीत—कारण त्यांना ती नको असते म्हणून नव्हे, तर त्यांचं प्रेम इतकं सन्माननीय असतं की ते कधीही भीक मागत नाही.
“नंतर वेळ मिळेल” असं कधीही गृहीत धरू नका.
“लवकरच” हा आपण आपल्या आवडत्या माणसांसोबत वापरणारा सर्वांत धोकादायक शब्द आहे.
एक दिवस त्यांच्या शेजारी बसण्याची, त्यांचा हात धरण्याची, फक्त त्यांच्या सोबत असण्याची संधी अचानक नाहीशी होईल. आणि तेव्हा आपली सगळी जबाबदारी, विधी आणि अपराधीपणा निरर्थक ठरेल.
पालकांना देण्यासारखी सर्वांत मोठी भेट म्हणजे परिपूर्ण आयुष्य नव्हे
तर ते अजून आपल्याजवळ असताना आपली त्यांच्यासोबतची उपस्थिती !
(आधारित)
ज्ञानोत्सव 🪔 
यावर आपले मत नोंदवा